W dniu 23 października 2025 roku w Rudach Raciborskich odbyła się kluczowa dla polskiego leśnictwa konferencja naukowa poświęcona zagadnieniu mykoryzacji sadzonek drzew leśnych. Wydarzenie zgromadziło czołowych ekspertów oraz praktyków, w tym przedstawicieli Instytutu Badawczego Leśnictwa, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie oraz reprezentantów wszystkich szczebli Jednostek Lasów Państwowych. Głównym celem spotkania było podsumowanie dotychczasowych doświadczeń i wytyczenie kierunków rozwoju sterowanej mykoryzacji w kontekście narastających wyzwań środowiskowych i klimatycznych.

Mykoryza jako klucz do stabilności ekosystemów leśnych.

Konferencję otworzył Robert Pabian Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach, podkreślając fundamentalne znaczenie mykoryzacji dla współczesnej hodowli lasu.

Dr inż. Tomasz Pacia (Nadleśnictwo Rudy Raciborskie) przedstawił historyczną perspektywę praktycznego stosowania mykoryzy. Przypomniał, że na terenie Nadleśnictwa próby te były bezpośrednią reakcją na głęboką degradację gleb, będącą efektem zanieczyszczeń przemysłowych oraz wielkoobszarowego pożaru z 1992 roku. Podkreślił, że formalnie zaleca się stosowanie sadzonek mykoryzowanych na terenach zdegradowanych, co potwierdza ich rolę w regeneracji ekosystemów.

Dr inż. Karolina Staszei-Szlachta w swoim wystąpieniu omówiła najnowsze wyniki badań prowadzonych w Gospodarstwie Szkółkarskim w Nędzy. Badania te koncentrowały się na wpływie zróżnicowanych substratów na proces mykoryzacji i jakość sadzonek. Odpowiedni dobór gatunku grzyba mykoryzowego ma krytyczne znaczenie dla szybszej regeneracji gleby i zwiększenia stabilności przyszłych drzewostanów.

30 lat Badań i Konkretne Wnioski

Centralnym punktem konferencji było wystąpienie prof. dr Marty Aleksandrowicz-Trzcińskiej, która dokonała podsumowania 30 lat swoich prac badawczych, odpowiadając na pytanie: Pani Profesor poświęciła szczególną uwagę pionierskiemu gatunkowi Hebeloma crustuliniforme (włośnianka rosista), podkreślając jego globalne rozpowszechnienie i zdolność do mykoryzacji zarówno gatunków liściastych, jak i iglastych.

Kluczowe rezultaty badań:

• Grunty zdegradowane: Doświadczenia prowadzone na zwałowisku zewnętrznym Kopalni Bełchatów wykazały znacząco lepszy przyrost i kondycję sadzonek mykoryzowanych w pierwszych trzech latach wzrostu w porównaniu do sadzonek niemykoryzowanych.
• Warunki stresowe: Badania wazonowe z podłożem o zróżnicowanej wilgotności i zasobności gleby potwierdziły, że mykoryzacja poprawia witalność i wzrost sadzonek w warunkach stresowych (niskiej żyzności i/lub ograniczonej wilgotności).
• Typowe siedliska leśne: Na typowym, zdrowym gruncie leśnym, różnice w przeżywalności i wysokości sadzonek nie były istotne statystycznie.

Wniosek: Utrzymywanie produkcji biopreparatów mykoryzowych i ich aplikacja są celowe. Sadzonki mykoryzowane powinny być priorytetowo wykorzystywane do zalesiania gruntów trudnych, o słabych warunkach siedliskowych oraz ograniczonej aktywności biologicznej.

Perspektywy i Wyzwania Klimatyczne

Prof. dr hab. Dorota Hilszczańska zwróciła uwagę na zróżnicowanie gatunków mykoryzowych pod względem właściwości hydrofobowych i hydrofilnych oraz tolerancji na stres (susza, zasolenie, niska żyzność). W obliczu zmian klimatu kluczowe staje się poszukiwanie i selekcja gatunków ektomikoryzowych optymalnie przystosowanych do docelowych, często ekstremalnych, warunków siedliskowych. Rola grzybów wykracza poza odżywianie – pełnią one funkcję stabilizatora środowiska glebowego.

Prof. dr hab. Stanisław Małek podniósł istotny temat ekologicznej produkcji sadzonek jakim jest wykorzystywanie torfu do produkcji substratu. Poinformował o opracowaniu nowego, nietorfowego substratu, nawozu i linii technologicznej (objętych zgłoszeniami patentowymi). Analizy potwierdzają, że parametry wzrostu i jakości sadzonek na tym beztorfowym podłożu są porównywalne do tych z tradycyjnego torfu, pod warunkiem precyzyjnego dostosowania nawożenia.

Podsumowanie i Apel

Dyskusja końcowa, którą zamknął Dyrektor Robert Pabian, podkreśliła, że mykoryzacja sadzonek drzew leśnych jest dużym osiągnięciem Lasów Państwowych, ale jednocześnie stoimy przed nowymi wyzwaniami. Profesor Grzywacz zaapelował o objęcie tematu mykoryzacji stałą, intensywną opieką naukową i kontynuowanie badań nad nowymi gatunkami symbiontów. Konferencja potwierdziła, że sterowana mykoryzacja jest niezbędnym narzędziem w adaptacji polskiego leśnictwa do zmieniających się warunków środowiskowych.