INFORMACJE O KONFERENCJI

Konferencja naukowa pt. „Gospodarka leśna w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa”, która odbyła się 29 maja 2026 r. na Zamku Piastowskim w Raciborzu, zgromadziła przedstawicieli Lasów Państwowych, samorządów oraz naukowców, którzy wspólnie pochylili się nad wyzwaniami stojącymi przed właścicielami lasów prywatnych.

Wydarzenie zostało zorganizowane przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach we współpracy z Nadleśniczym Nadleśnictwa Rudy Raciborskie oraz Starostą Raciborskim.

Zgodnie z ustawą o lasach nadzór nad gospodarką leśną w lasach prywatnych sprawuje starosta, który może – w drodze porozumienia – przekazać go (w pierwszej instancji) nadleśniczemu. Celem organizatorów konferencji było przekazanie fachowej wiedzy na temat Uproszczonego Planu Urządzenia Lasu, dokumentu regulującego prawa i obowiązki właściciela lasu. Podkreślono, że lasy prywatne stanowią 18% powierzchni leśnej kraju, dlatego ważne jest, aby także w nich prowadzona była zrównoważona gospodarka leśna. Ważnym zagadnieniem poruszanym na konferencji była także procedura wyłączeń gruntów z produkcji leśnej, którą reguluje ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Wykłady zostały przedstawione przez:

1. dr hab. Emilię Wysocką-Fijorek prof. IBL, Instytut Badawczy Leśnictwa - „Specyfika lasów prywatnych w Polsce”
2. Ewę Zielińską – Naczelniczkę Wydziału Hodowli Lasu RDLP w Katowicach - „Dokumentacja urządzeniowa (UPUL) oraz ochrona przyrody w lasach prywatnej własności”
3. Juranda Irlika, Zastępcę Dyrektora RDLP w Katowicach - „Rola wyłączeń
4. z produkcji leśnej”
5. Sylwestera Rzepeckiego - Przewodniczącego Zarządu Spółki - Wspólnota Leśno-Gruntowa w Siewierzu - „Jak działa wspólnota leśna”
6. dr hab. Emilię Wysocką-Fijorek prof. IBL – Instytut Badawczy Leśnictwa - „Korzyści z zrzeszania się – dlaczego warto aktywizować właścicieli lasów”.

Konferencja stanowiła element projektu „Aktywizacja kapitału społecznego właścicieli lasów prywatnych (rolników)”, finansowanego ze środków Budżetu Państwa w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”.

WNIOSKI

1.         Lasy prywatne stanowią około 18% ogólnej powierzchni leśnej w Polsce
(1 783 000 ha). Ich specyfika – wysokie rozdrobnienie struktury własnościowej oraz znaczny udział gruntów porolnych (ponad 30%) – istotnie utrudnia prowadzenie zrównoważonej gospodarki leśnej. W efekcie sektor ten wymaga nakładów finansowych i organizacyjnych wyższych niż w przypadku gruntów leśnych Lasów Państwowych.

2.         Konieczne jest podjęcie systemowych działań edukacyjnych mających na celu podniesienie poziomu wiedzy prywatnych właścicieli lasów w zakresie obowiązujących przepisów ustawy o lasach. Szczególny nacisk należy położyć na upowszechnianie informacji o ich ustawowych obowiązkach, ze szczególnym uwzględnieniem obligatoryjnego odnowienia lasu (ponownego posadzenia drzew) w terminie do 5 lat od momentu wycięcia drzewostanu.

3.         Odnotowuje się wyraźną tendencję spadkową w zakresie powierzania przez starostów nadzoru nad gospodarką leśną na gruntach prywatnych nadleśniczym (na mocy porozumień przewidzianych w ustawie o lasach). W ostatniej dekadzie odsetek takich porozumień zmniejszył się o 30 punktów procentowych – z poziomu 80%
w 2016 roku do 50% w 2026 roku. Sygnalizuje to istotną zmianę w strukturze wykonawczej nadzoru nad lasami niepaństwowymi.

4.         Nadzór nad gospodarką leśną w lasach prywatnych, sprawowany przez starostów, wymaga zatrudniania kadry o wysokich kwalifikacjach i doświadczeniu kierunkowym. Zapewni to nie tylko skuteczne egzekwowanie zapisów Uproszczonych Planów Urządzania Lasu (UPUL), ale także przełoży się na wyższą jakość zamawianej przez urzędy dokumentacji urządzeniowej.

5.         Aby uchronić właścicieli lasów prywatnych przed dotkliwymi karami finansowymi za nieprawidłowe wyłączenie gruntów z produkcji leśnej – co najczęściej wynika
z nieznajomości przepisów – konieczne jest podjęcie przez starostwa oraz Lasy Państwowe pilnych działań informacyjno-edukacyjnych. Postuluje się zorganizowanie ogólnopolskiej kampanii informacyjnej w tym zakresie.

5.         Należy zwiększyć dostęp prywatnych właścicieli lasów do fachowej wiedzy na temat zrzeszania się, co pozwoli im na efektywniejsze czerpanie korzyści
z posiadanych zasobów. Równolegle niezbędne jest podjęcie działań legislacyjnych mających na celu uproszczenie przepisów regulujących funkcjonowanie wspólnot gruntowych oraz stowarzyszeń leśnych.

8.         Uproszczony Plan Urządzenia Lasu (UPUL) nie stanowi instrumentu prawnego do realizacji procedury wyłączenia gruntów z produkcji leśnej. Opinia nadleśniczego wydawana w toku sporządzania UPUL nie zastępuje kontroli administracyjnej należącej do kompetencji starosty i nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie z odpowiedzialności za prawidłowość i rzetelność sporządzonej dokumentacji urządzeniowej.

9.         Postępujące zmiany klimatyczne w coraz większym stopniu dotykają lasy prywatne. Istnieje pilna potrzeba wdrożenia mechanizmów wsparcia (prawnych finansowych), które umożliwią właścicielom prywatnym realizację działań adaptacyjnych na wzór praktyk stosowanych przez Lasy Państwowe, ze szczególnym uwzględnieniem przebudowy drzewostanów oraz rozwoju małej retencji.